Kıyas

Kıyasın Tarifi Ve Mahiyeti :


İslam hukukunda dördüncü delil kıyastır.


Kıyas, lügatte takdir, müsavat, ölçmek manasına gelmektedir. Buna mukayese de denir. Istılahta ise Kıyas: Hakkında nas bulunmayan bir meselenin hükmünü, aralarındaki ortak illet sebebiyle, hakkında nas bulunan bir meselenin hükmüne bağlamaktır.


Kıyas ile yeni bir hüküm konulmuş olmaz. Kıyas ile Kur’an ve Sünnet tarafından konulmuş  fakat gizli olan bir hüküm ortaya çıkarılmış olur. Başka bir ifade ile kıyas ile önceden var olan bir hüküm keşfedilmiş, izhar edilmiş olur.

 

Bir meselenin hükmünü, kıyas yoluyla çıkarabilmek için, o hususta nas ile sabit olan   şerî bir hükmün bulunması gerekir. Müçtehit, nas ile sabit olan şerî hükmü gördükten sonra, o şerî hükmün illetini tetkik edip tespit etmeye çalışır ve onu bulur. Şayet bir hükmün illeti nas ile açıklanmamışsa, müçtehit onu kendi anlayışına göre istihraç ve istinbat edebilir. Bundan sonra asıl meselenin illetinin fer’i meselede bulunup bulunmadığını araştırır. Eğer nasta bulunan illet ve benzerlik, fer'de de varsa, aslın hükmünü, fer'de de izhar eder.


Şimdi kıyas ile ilgili bir kaç misal verelim:

 

1-Bir hadiste "Buğdayı buğdayla misli misline satınız, fazlasına satarsanız, faiz olmuş olur " buyrulmuştur.


Bundan şu neticeye varıyoruz: Bir kilo buğdayı, bir kilo buğday ile değiştirebiliriz. Bir kilo buğdayı, iki kilo karşılığında değiştirirsek, bu fazlalık faiz olur ve haramdır.

 

Acaba bu haram hükmü, pirinçte de var mıdır? Biz, pirinç hakkında böyle sarih bir hüküm bulamıyoruz. Fakat pirinç ile buğdayı mukayese edersek, buğday, kilo ile ölçülür ve satılır, pirinç de kilo ile ölçülür ve satılır. O halde pirinçte de fazlalık faiz olur.

 

2-Cuma günü ezan okunduğu zaman alış-veriş yapılması, bir ayet  ile  yasaklanmıştır. Şöyle ki: “Ey iman edenler  cuma günü namaza çağrıldığı ( ezan okunduğu) zaman, hemen Allah’ı anmaya koşun ve alış verişi bırakın. Eğer bilmiş olsanız, elbette bu, sizin için daha hayırlıdır.” (Cuma:9).


Acaba cuma günü  ezan vaktinde, icâre akdinin yapılmasının hükmü nedir?


Bu konuda bir nas göremiyoruz. Fakat icâre ile alış veriş arasında bir mukayese yaparsak; alış veriş yapmanın  cuma namazı vaktinde yasak olduğu biliyoruz. Çünkü alış veriş insanı meşgul eder,  dolayası ile ibadetten alıkor.  


İcâre de insanı meşgul eder ve ibadetten alıkor . O halde cuma günü namaz vaktinde icâre akdi de yasaktır.


 3- Şarap içmenin haram olduğu hakkında ayet vardır. Onun haram olduğunu: "Ey iman edenler şarap, kumar, dikili taşlar (putlar), fal ve şans okları birer şeytan işi pisliktir. Bunlardan uzak durun ki kurtuluşa eresiniz."(Maide :90) ayeti gösteriyor. Haram olmasının illeti, şarabın sarhoş etme (iskar) vasfıdır.

Viskide de sarhoş etme vasfı vardır. O halde viski de haramdır.

 

Binlerce meseleyi böylece hükme bağlamak mümkündür.

 

 

 

 

 

 

Yazarın Diğer Yazıları