Zekâtın Farz Olmasının Şartları

Bir kimseye zekâtın farz olması için şu şartları taşımasıgerekir:

1-Mükellef olmak: Zekâtın kişiye farz olması için; Müslüman, akıllı, ergenlik çağına gelmiş ve hür olması gerekir. Müslüman olmayanlara, delilere, çocuklara, köle ve câriyelere zekât farz değildir.

 

2-Temel ihtiyaçlarından fazla nisap miktarı bir mala sahip olmak.

Temel ihtiyaç (Hâcet-i aslıyye):

Bir kimsenin bulunduğu toplumda normal bir hayat sürebilmesi için gerekli olan şeylere denir.

Temel ihtiyaçlar, zamana ve mekâna göre değişebilir. Bu ihtiyaçları “Ehl-i vukuf” denilen bilir kişiler tespit ederler. Fıkıh kitaplarında tespit edilen bazı temel ihtiyaçlar şunlardır: İhtiyaca cevap verebilecek bir ev, kışlık ve yazlık iki kat elbise, gerekli ev eşyası (halı, buzdolabı, çamaşır makinesi, mutfak eşyaları, yatak vs.), binek hayvanı, otomobil, silah, bir aylık veya bir yıllık gıda maddeleri, ilim adamlarının kitapları, sanatkârların sanat âletleri…

 

Nisap: Nisap İslam’da zengin ve zekatla mükellef olmanın ölçüsüdür. Temel ihtiyaçlarından fazla olarak nisap miktarı bir mala sahip olan kişi zengin sayılır.

 

3-Malın nâmî olması: Yani artan, çoğalan ve büyüyen bir mal olması. Büyüme fiilen olmasa da, büyüme imkân ve kabiliyetinin olması yeterlidir. Bu sebeple nisap miktarından fazla olsa da, nâmî olmayan mallara zekat düşmez. Artma, üreme ya gerçek olur, yada hükmi  olur.

            Bir malın ticaretle, doğumla veya tarımı yapılarak artması, gerçek artmadır. Bu sebeple ticaret amacı ile elde bulunan eşya ve hayvanlar zekata tabi olduğu gibi, dölünü ve sütünü almak için kırlarda otlaklarda otlatılan ve sâime denilen hayvanlar da zekata tabidir.

            Elde bulunan altın ve gümüşte ise, hükmen üreme, çoğalma özelliği vardır. Çünkü bu maddelerle doğrudan ticaret yapılmaz, belki ticarete vasıta kılınır. Yine altın, gümüş gibi nakit paralar da hükmen artıcı özelliğe sahiptir.

 

4-Mala tam olarak sahip olmak: Zekatı verilecek malın mülkiyetine tam sahip olmak yanında, bu malın kişinin elinde bulunması da gerekir. Mülkiyeti kendinde olduğu halde, malı kullanamıyorsa, tasarruf hakkı yoksa o mala zekat düşmez.

 

5-Malın üzerinden bir kamerî yılın geçmesi: Buna “havl-i havelan” denir. Ancak toprak ürünlerinin zekatı, hasat zamanında verilir. Hasattan sonra bir yıl geçmesi beklenmez.

 

6-Borçlu olmamak: Alacaklı tarafından istenebilecek borçlar, zekatın farz olmasına engeldir. Borçlu önce borcunu öder. Geri kalan mal, nisap miktarına ulaşırsa, onun zekatını verir.

           

Zekatın sıhhatinin şartları:

a) Niyet: Zekatı, bir  fakire verirken veya zekat için bir malı ayırırken, bunun zekat olduğuna kalben niyet edilmesi gerekir.

b) Zekat olarak verilecek malın değer taşıması: Değeri olmayan bir mal, zekat olarak verilemez. Aynı zamanda modası geçmiş, âdî ve defolu mallar da zekat olarak verilmemelidir.

c)Temlik: Zekat olarak verilecek malın, ya bizzat fakire veya vekiline verilmesi gerekir. Bu yüzden mesela sofrasına alıp yemek yedirmek, temlik yerine geçmez.

           

 

 

 

 

Yazarın Diğer Yazıları